Lễ Hội Phủ Dầy Nam Định - Di Sản Văn Hóa Phi Vật Thể Quốc Gia

Vào dịp xuân về, từ khắp các tỉnh thành miền Bắc đều tập trung người trẩy hội, hành hương đến dự lễ hội Phủ Dầy. Họ vừa đi du lịch lại vừa tham quan, vừa cầu mong Mẫu Liễu Hạnh ban cho những điều phước lành, may mắn trong cuộc sống.

1. Thời gian diễn ra lễ hội Phủ Dầy Nam Định là khi nào?

- Vào tháng 3 hàng năm, Thánh Mẫu Liễu Hạnh được thờ tại nhiều lễ hội trên khắp cả nước, tuy nhiên long trọng nhất và thu hút được sự quan tâm của dân chúng phải kể đến Lễ hội Phủ Dầy Nam Định. Cũng vào dịp này, nhân dân và du khách ở trên cả nước lại nô nức hành hương về tham gia lễ hội Phủ Dầy để tỏ lòng biết ơn Đức Thánh Mẫu Liễu Hạnh.

+ Thời gian: 10 ngày, từ ngày 1 - 10/3 âm lịch hàng năm. Còn theo dương lịch, thời gian diễn ra lễ hội Phủ Dầy từ ngày 19 - 28/4.

+ Địa điểm: Xã Kim Thái, huyện Vụ Bản

+ Đối tượng suy tôn: Tôn vinh Thánh Mẫu Liễu Hạnh- một bậc “Thiên hạ mẫu nghi”, vị thần chủ của tín ngưỡng thờ Mẫu và là một vị tháng trong “tứ bất tử” của dân tộc ta.

2. Nguồn gốc lễ hội Phủ Dầy Nam Định

- Tương truyền, khi mùa xuân đến, những cánh đồng lúa bát ngát xanh cả một vùng đồng bằng, những sức sống mới đã đâm chồi nảy nở. Nguồn sống tâm linh của những người dân ở Nam Định cũng bắt đầu dâng đầy với nhiều lễ hội được diễn ra. Và Phủ Dầy đã dần trở thành một lễ hội không thể nào thiếu được khi xuân về của người Nam Định cùng những người dân ở miền Bắc.

- Phủ Dầy trước đây có tên là Kẻ Giầy – đây là nơi suy tôn Liễu Hạnh. Sau này khi Liễu Hạnh được phong thành Mẫu Nghi của Đất Việt thì Chế Thắng Hòa diệu Đại vương và sắc phong Thượng đẳng tối linh thành. Cũng kể từ đó, nơi đây đã đổi tên từ Phủ Dầy thành Kẻ Dầy.

3. Những nghi thức của lễ hội Phủ Dầy Nam Định

- Lễ hội Phủ Dầy được tích hợp từ nhiều giá trị lịch sử, văn hóa tín ngưỡng thờ Mẫu cũng như văn hóa dân gian của những người nông dân ở đồng bằng Bắc Bộ. Kết hợp với quần thể kiến trúc, Lễ hội Phủ Dầy chính là một kho tàng di sản văn hóa phản ánh về phong tục, tập quán, nghệ thuật, tín ngưỡng,… từ đó góp phần nghiên cứu đời sống văn hóa, xã hội truyền thống của làng quê Việt Nam.

3.1.  Phần lễ:

- Ngày 1: Hai thôn Tiên Hương và Vân Cát tế cáo mở cửa phủ để tế khai hội

- Ngày 2: Thôn Tiên Hương rước nước ở giếng về “mộc dục’ Thánh tượng, sau đó làm lễ bái yết cáo.

- Ngày 3: Tổ chức tế long trọng, chủ tế thường là quan tổng đốc Nam Định hoặc quan lại triều đình, quan chức hàng tỉnh, huyện,  xã và sau cùng là các thủ nhang đồng cựu, đồng tân, con nhang đệ tử và nhân dân.

- Ngày 4: Chính giỗ ở Phủ Vân Cát, các quan chức triều đình, huyện, tổng, xã và con nhanh đệ tử cùng nhân dân, túc trực tế lễ chu đáo theo nghi thưc long trọng.

- Ngày 5: Phủ Vân Cát rước Thánh Mẫu lên chùa Dần (Vân Tháp Tự) ở xã Trung Thành để lễ Phật rồi rước về

- Ngày 6: Phủ Tiên Hương rước Thánh Mẫu xuống chùa Gôi (Tiên Sơn tự), nhưng gần đây rước lên chùa Báng (chùa Linh Sơn).

- Ngày 7, 8 và 9: Trò chơi Kéo chữ được diễn ra. Đây là nét đặc trưng độc đáo của lễ hội Kẻ Giầy.

- Khi quý khách thập phương về lễ hội còn được chứng kiến một hình thức lễ khá độc đáo là hầu bóng hay còn gọi là lên đồng. Bóng ở đây là bóng Thánh, còn người ngồi để Thánh nhập vào là ghế của Thánh. Thánh là cốt còn ghế là đồng. Ghế ở đây là có căn duyên, có tư duy và sự hoà hợp với Thánh. Ngồi đồng không có sự phân cao thấp, nói rộng ra là không chia đẳng cấp nên có câu: “ngự ghế nào cao ghế ấy”. Nghĩa là đang ngự ghế Cô, Cậu lại có thể vào giá ông Hoàng, bà chúa…

3.2. Phần hội:

- Hội Phủ Dầy còn có “Kéo Chữ” còn gọi là hội hoa trượng vào các ngày 7, 8, 9 tháng ba thật đẹp mắt và khác biệt so với các hội khác. Kéo chữ là hội cổ truyền mang tính nhân văn sâu sắc, nhưng khi thực hiện cần huy động nhiều nhân lực, càng làm cho ngày hội đã đông người lại càng thêm náo nhiệt hoành tráng.

- Việc tổ chức hội hoa trượng không phải là đơn giản, cần phải chuẩn bị vài ba trăm người  phân chia thành 4 hay 8 đội (các đội còn gọi là dây) mỗi đội phân tổng cờ và đốc cờ. Tổng cờ mặc kiểu võ quan cầm cờ suý, đốc cờ cầm trống tiểu. Quân mặc áo vàng thắt lưng đỏ, chân quấn xà cạp, gậy hoa dài 4m, cuốn giấy màu, đầu gậy treo “ngù” bằng tơ dứa nhuộm màu trông đẹp mắt.

- Diễn ra đan xen và những ngày cuối của lễ hội, tại đây sẽ tổ chức thi đấu cờ người và các cuộc thi như:  hát hầu văn, hát chèo, thả đèn trời ban đêm,.. Khi tham quan lễ hội du khách còn có thể mua những đặc sản Nam Định về làm quà như: bánh nhãn, bánh gai, kẹo lạc, bánh cốm, bánh cáy,…

4. Khi đi lễ hội Phủ Dầy Nam Định bạn nên lưu ý những điều sau:

- Bởi vì quần thể Phủ Dầy rộng khắp, trải dài trên xã Kim Thái với hơn 20 đền - phủ - lăng - chùa cho nên nếu muốn đi lễ đủ hết các địa danh thì nên đi trong 2 ngày. Còn nếu như đi trong ngày thì bạn có thể đi điểm chính như Phủ Chính Tiên Hương, Phủ Vân Cát, Lăng Mẫu, Chùa Tiên Hương.

- Mâm lễ hội Phủ Dầy có thể tùy tâm thành lễ, tuy nhiên vẫn nên đầy đủ một mâm bao gồm hoa quả, văn sớ,…. Ngoài ra thì bạn cũng có thể chuẩn bị thêm xôi, chè, thịt luộc chín, giò, chả,…

- Lễ đồ sống như gạo, trứng, muối, thịt sống để thờ Thanh Xà, Bạch Xà, Ngũ Hổ đặt tại ban Công Đồng Tứ Phủ.

- Lễ chay để thờ ban Thánh Mẫu còn lễ mặn đặt bàn thờ Ngũ vị gọi là ban công đồng.

- Du khách có thể chuẩn bị thêm một chút tiền lẻ, tiền dầu nhang để bổ sung cho mâm lễ thêm tố hảo.

- Về văn sớ, bạn phải chuẩn bị sớ đủ ba lá đại diện cho Tam Phủ trong tín ngưỡng thờ Mẫu. Nếu như đi đến các đền phủ khác thì tùy vào từng thánh bản đền thờ phụng để viết các sớ riêng để thỉnh tới từng cửa thánh.

5. MỘT SỐ TOUR DU LỊCH NAM ĐỊNH THAM KHẢO

- TOUR  DU LỊCH HÀ NỘI - NAM ĐỊNH 2N1Đ - KHÁM PHÁ NHỮNG NHÀ THỜ ĐẸP NHẤT VIỆT NAM

- TOUR DU LỊCH NAM ĐỊNH 1 NGÀY - TRẢI NGHIỆM NHỮNG ĐIỀU THÚ VỊ

- TOUR DU LỊCH HÀ NỘI - NAM ĐỊNH - ĐƯỜNG VỀ XỨ ĐẠO - 2 NGÀY 1 ĐÊM

- TOUR DU LỊCH  HÀ NỘI - NAM ĐỊNH - THANH HÓA 3 NGÀY 2 ĐÊM

- TOUR DU LỊCH NAM ĐỊNH - MỘC CHÂU 2 NGÀY 1 ĐÊM