1. Giới thiệu tổng quan về du lịch tỉnh Gia Lai

Nằm ở khu vực Bắc Tây Nguyên, Gia Lai là vùng đất có nhiều danh lam thắng cảnh và những nét văn hóa đặc sắc của đồng bào các dân tộc ở Tây Nguyên như Gia Rai, Ba Na… Những nét đặc trưng riêng biệt trên vùng đất đỏ ba-zan này đã làm nên sự hấp dẫn du khách mà ít nơi nào có được.

Về du lịch sinh thái, tỉnh Gia Lai có 2 khu vực rừng nguyên sinh lớn là Vườn Quốc gia Kon Ka Kinh và Khu Bảo tồn thiên nhiên Kon Chư Răng đang đề nghị để được công nhận là Khu sinh quyển thế giới. Hai khu vực rừng nguyên sinh này với đa dạng động, thực vật và các thác nước tuyệt đẹp, khí hậu ôn hòa. Đồng thời, Khu du lịch Biển Hồ - Chư Đăng Ya đã được Chính phủ đưa vào quy hoạch là Khu du lịch quốc gia rộng trên 6.000 héc-ta; các ngọn núi lửa âm và dương như: Hàm Rồng, Chư Đăng Ya, Biển Hồ; các thác nước thiên nhiên thơ mộng, hấp dẫn như: thác Phú Cường, thác Mơ, thác Chín Tầng... tạo nên những thắng cảnh hấp dẫn, làm say đắm lòng người.

Cùng với đó, các di tích khảo cổ nổi tiếng xác định niên đại loài người ở Việt Nam có ở Gò Đá, Rộc Tưng (thị xã An Khê) với trên 80 vạn năm; quần thể Di tích Tây Sơn Thượng đạo; các di tích: Tượng đài chiến thắng Đak Pơ, Nhà lao Pleiku, Quốc môn (Cửa khẩu Quốc tế Lệ Thanh); Học viện Bóng đá Hoàng Anh Gia Lai JMG, quần thể sân golf và các công trình nghỉ dưỡng, dịch vụ, vui chơi giải trí ở huyện Đak Đoa đang được triển khai... sẽ là những công trình lịch sử, văn hóa độc đáo phục vụ cho phát triển du lịch. Các công trình tâm linh như: Tượng Phật Bà ở Biển Hồ, chùa Minh Thành, Thiền Viện Trúc Lâm, Nhà thờ Thăng Thiên, Thánh Tâm... và các công trình kiến trúc tôn giáo khác sẽ là những điểm nhấn độc đáo cho du lịch tâm linh gắn với chuỗi du lịch sinh thái, văn hóa, lịch sử…

Bên cạnh những loại hình du lịch trên mà Gia Lai đã và đang đầu tư và khuyến khích các thành phần kinh tế tham gia thì loại hình du lịch Homestay cũng được chú trọng phát triển; đặc biệt kết hợp các loại hình quy mô lớn như: Khu phức hợp sân Golf Đak Đoa; Khu văn hóa, thể thao, nghỉ dưỡng Núi Đá; Khu đô thị sinh thái Trà Đa; các khu khách sạn, dịch vụ trong trung tâm thành phố Pleiku và các thị xã… Gia Lai còn đang tập trung xây dựng các chính sách ưu đãi, cơ chế thông thoáng cho kêu gọi đầu tư vào lĩnh vực phát triển du lịch.

2. Phương tiện di chuyển khi đi du lịch Gia Lai 

Hiện tại Gia Lai có sân bay Pleiku nên những bạn ở Hà Nội, Đà Nẵng hay Tp.HCM có thể book chuyến bay trực tiếp đến sân bay Pleiku bằng hãng Vietnam Airlines, còn tại T.HCM sẽ có thêm 2 sự lựa chọn cho bạn là Vietjet và Jestar với mức giá tiết kiệm.

Ngoài máy bay, thì bạn còn có thể đến Gia Lai bằng phương tiện cá nhân như ô tô, xe máy nếu xuất phát từ TPHCM hoặc các tỉnh lân cận. Nếu đi xe khách đến Gia Lai, ban có thể đến bến xe Miền Đông để bắt xe. Hiện có rất nhiều hãng xe chạy chuyến TPHCM- Gia Lai. Bạn sẽ mất khoảng vài tiếng di chuyển, các hãng xe thường đi vào buổi tối để sáng ngày hôm sau là tới nơi. Khi tham quan các điểm tại Gia Lai các bạn có thể đi xe máy hay thuê xe ôtô nếu đi theo nhóm đông người.

Đến Gia Lai có rất nhiều phương tiện để bạn lựa chọn, khám phá thành phố nhưng có hai hình thức phổ biến nhất là xe bus và taxi:

+ Taxi: Mai Linh: 059 3717979, taxi Tre Xanh: 059 3716666, taxi Huy Hoàng: 059 3757575, taxi Hùng Nhân: 059 3717171, và taxi Phú Quý: 059 3872777

+ Xe bus: Với phương tiện công cộng tại Gia Lai này bạn có thể đi một số chuyến sau với giá từ 10-30k: Pleiku – Kon Tum, Pleiku – Ia Grai, Đức Cơ, Chư Sê, Chư Puh, Chư Prong… 

3. Những điểm tham quan du lịch tại Gia Lai

3.1. Biển hồ T' Nưng

Biển hồ T’Nưng, trong tiếng người Ê đê có nghĩa là “biển ở trên núi”, và có một tên gọi khác là Hồ Nueng. Vị trí của hồ nằm về phía Tây Bắc của tỉnh Gia Lai, từ nơi đây đến trung tâm thành phố Pleiku chỉ mất khoảng 7 cây số nếu đi theo đường quốc lộ số 14. Thường thì trong hành trình khám phá vùng đất Tây Nguyên, nếu đi từ Pleiku lên Kon Tum, chắc chắn bạn sẽ có dịp ghé qua hồ T’nưng.

Biển hồ T’Nưng chính là địa điểm du lịch nổi tiếng của tỉnh Gia Lai, mà nhất định bạn phải ghé thăm khi đến đây. Ngồi trên con thuyền độc mộc giữa mặt hồ mênh mang sông nước, lắng nghe người chèo thuyền kể về những sự tích huyền bí, bạn sẽ thấy tâm hồn mình như phiêu lãng xa xăm. Biển Hồ T’Nưng đi vào lòng du khách bằng vẻ đẹp hoang sơ nhưng rất đỗi dịu dàng, nên thơ.

3.2. Nhà máy thủy điện Ialy

Bên dòng sông Sê San rộng lớn quanh năm nước chảy dạt dào, chính là công trình thủy điện Yaly, thuộc địa bàn xã Yaly, huyện Chư Pah, tỉnh Gia Lai. Đặc biệt, công trình thủy điện gắn liền với thác Yaly – một trong những thác nước lớn nhất ở Việt Nam với độ cao lên tới 42 mét. Đến với công trình này, du khách có thể ghé qua thác Yaly để chiêm ngưỡng vẻ đẹp tráng lệ của thác nước này.

3.3. Biển hồ chè

Biển hồ chè nằm tại huyện Chư Pah của tỉnh Gia Lai, cách trung tâm thành phố Pleiku chỉ khoảng 13 cây số về phía Bắc. Do vị trí nằm ở phía bờ bắc của Biền hồ T’Nưng nên người dân trong vùng gọi nơi đây là “Biển hồ chè”. Bạn có thể hiểu rằng đây là đồi chè nằm gần với Biển hồ, hoặc cũng có thể hiểu theo nghĩa một đồi chè bao la ngút ngàn được ví như biển hồ rộng lớn. Ngược dòng lịch sử thì nơi đây chính là đồn điền chè đầu tiên của người Pháp tại tỉnh Gia Lai. Đồi chè đã được xây dựng từ khoảng những năm 1920, tính đến nay đã có tuổi đời gần 100 năm.

3.4. Núi lửa Chư Đăng Ya

Chư Đăng Ya nằm cách thành phố Pleiku 30km về hướng đông bắc, thuộc địa bàn xã cùng tên, huyện Chư Păh. Trên đường đến đây sẽ đi qua thắng cảnh hồ T'nưng nổi tiếng của tỉnh Gia Lai, khi "Đôi mắt Pleiku Biển Hồ đầy" nằm giữa và cách cung đường hoa dã quỳ chỉ 20km đường. Đây được coi là cung đường vàng, trọng điểm du lịch quan trọng nhất của tỉnh Gia Lai hiện nay với đầy đủ những địa điểm du lịch đẹp nhất bao gồm Biển Hồ, con đường thông xã Nghĩa Hưng, những đồi chè, chùa Bửu Minh, rẫy cà phê... và điểm nhấn đẹp nhất chính là ngọn núi lửa Chư Đăng Ya. Mặc dù mới được biết đến mấy năm trở lại đây, nhưng núi lửa Chư Đăng Ya đã trở thành điểm đến hấp dẫn nhất Gia Lai, thu hút rất đông du khách đặc biệt vào thời điểm cuối năm khi dã quỳ đồng loạt nở vàng rực cả ngọn núi.

3.5. Khu bảo tồn thiên niên Kon Chư Răng

Khu bảo tồn thiên nhiên Kon Chư Răng thuộc xã Sơn Lang, huyện K’Bang, có diện tích 15.900ha. Khu vực có hệ sinh thái chuyển tiếp giữa vùng đông và tây của dãy trường Sơn nên hệ thống thực vật phong phú, có nhiều dòng thác đẹp, và là đầu nguồn sông côn hấp dẫn du khách.

Kon Chư Răng là khu rừng cấm có nhiều tiềm năng ẩn chứa nhiều nguồn lợi phong phú. Cả tỉnh Gia Lai có 1,6 triệu hecta rừng nguyên sinh, có khá nhiều gỗ và động vật quý hiếm. Nơi nào cũng có thảm rừng gỗ quý rộng và còn nguyên sơ.

Lên đến đỉnh cao, trước mắt đó là một cánh rừng nguyên sinh vô tận.Từ đây đoàn khách từ từ rảo bước để trải nghiệm cảnh vật do thiên nhiên ban tặng, với những loại cây cổ thụ, phong lan thuộc dòng quí hiếm dành cho những người ham mê nghiên cứu thực vật; nhiều loài ong bướm, côn trùng, bò sát đặc chủng dành cho những người ham mê động vật.

3.6. Vườn quốc gia Kon Ka Kinh

Vườn quốc gia Kon Ka Kinh nằm trong khu vực giữa Đông và Tây của dãy Trường Sơn, ở thung lũng sông Ba. Vườn Kon Ka Kinh lấy tên đỉnh núi cao nhất, cao 1.748m so với mực nước biển cùng tên làm tên gọi. Đỉnh núi này còn được mệnh danh là “nóc nhà của tỉnh Gia Lai”. Kon Ka Kinh là một trong số 27 vườn của khu vực Đông Nam Á được công nhận là di sản ASEAN. Vườn quốc gia Kon Ka Kinh rộng gần 42.000ha, có các loài cây quý hiếm như pơ - mu, trắc, chò đãi, kim giao... Đây là nơi duy nhất ở Việt Nam có kiểu rừng hỗn giao này. Những loài cây dây leo dài ngoằng, chằng chịt trong rừng thoạt đầu có thể làm khách du lịch hơi khó chịu vì vướng víu.

3.7. Chùa Minh Thành

Chùa Minh Thành tọa lạc tại địa chỉ số 348 đường Nguyễn Viết Xuân, phường Hội Phú, thành phố Pleiku, tỉnh Gia Lai, cách trung tâm thành phố Pleiku chưa đến 2 cây số. Chùa nằm trên một ngọn đồi thoai thoải, được bao bọc trong làn sương mờ ảo của phố núi. Chùa Minh Thành chính là công trình mang đậm bản sắc dân tộc, lưu giữ những giá trị văn hóa đặc sắc, bao gồm nét văn hóa tâm linh và sự gìn giữ, truyền bá lại những kỹ thuật kiến trúc cổ xưa vô cùng quý giá của dân tộc đang dần bị mai một theo thời gian.

4. Lễ hội truyền thống ở Gia Lai.

4.1. Lễ bỏ mả

Lễ bỏ mả là một lễ hội lớn nhất và có ý nghĩa quan trọng trong đời sống tinh thần của các dân tộc Tây Nguyên như: Bahnar, Ê đê, Jarai. Theo quan niệm của người dân nơi đây thì sau khi chết đi, linh hồn người mất vẫn còn quanh quất đâu đó, giữa người chết và người sống vẫn còn mối quan hệ ràng buộc, vì vậy hàng ngày người sống vẫn ra thăm mả, quét dọn sạch sẽ và mang cơm nước cho người đã mất. Chỉ sau khi làm lễ bỏ mả thì mối quan hệ ràng buộc này mới chấm dứt, người chết hoàn toàn yên nghỉ và chờ đầu thai, còn người sống thì yên tâm lo cho cuộc sống riêng mình, được quyền lấy vợ, lấy chồng khác. Do vậy, đây là một lễ hội lớn và náo nhiệt của người Tây Nguyên. Lễ hội bỏ mả được coi là một lễ hội lớn của gia đình, cộng đồng, một ngày vui thực sự của người sống và của cả người chết. Trong lễ bỏ mả có đánh mã la, đâm trâu, múa hát, uống rượu cần mừng cho linh hồn người chết được siêu thoát.

Lễ bỏ mả thường được tổ chức vào khoảng tháng ba, tháng tư dương lịch, thời điểm chuyển từ mùa nắng sang mùa mưa. Thời gian tổ chức thường là 3- 5 ngày bao gồm nhiều công việc được tiến hành với nhiều lễ thức. Có một số lễ thức khác nhau do quy mô của lễ thuộc đám lớn hay đám nhỏ, tùy theo điều kiện kinh tế của gia đình, dòng tộc của người chết và cũng tùy theo phong tục địa phương.

Lễ bỏ mả của người Raglai thể hiện tình cảm, trách nhiệm của người sống đối với người chết. Đồng thời còn là dịp thể hiện sự đền ơn đáp nghĩa công lao ông bà, báo hiếu cha mẹ và còn biểu hiện tình làng nghĩa xóm gắn kết bền chặt, thể hiện văn hóa ứng xử giữa con người với con người.

4.2. Lễ hội mừng lúa mới

Theo thường lệ, cứ vào tháng 11 dương lịch hàng năm, đồng bào các dân tộc ở Tây Nguyên lại tổ chức lễ mừng lúa mới. Mừng lúa mới là một phong tục lâu đời của đồng bào Jrai, Bahnar trên địa bàn tỉnh Gia Lai, có ý nghĩa tôn vinh hạt thóc của Giàng ban cho dân làng và tập tục cúng Giàng, cúng các vị thần linh như: cúng trời đất, các thần sông suối, thần núi, thần mưa, thần sấm, thần mùa màng để cầu cho mưa thuận gió hòa.

Trong quá trình thu hoạch, già làng sẽ quyết định chọn một đám lúa tốt nhất để tổ chức lễ cúng thần Ia Pôm (thần lúa, thần nông nghiệp) ngay tại chân ruộng. Vào ngày này bà con trong làng đều có mặt, ai cũng có nghĩa vụ đóng góp một phần thức ăn của mình phục vụ buổi lễ, như một vài ché rượu cần hoặc một con gà, miếng thịt. Thầy cúng (Riu Yang) cùng già làng sẽ soạn mâm lễ cúng theo nghi thức và khấn để mong thần Ia Pôm mang lại sự ấm no cho dân làng. Tiếp đó già làng sẽ chọn khoảng 10 thanh niên nam nữ để đại diện dân làng xuống ruộng, từng người tay nắm lấy từng bụi lúa. Sau mỗi lời khấn của thầy cúng, nhóm thanh niên sẽ giơ cao bó lúa lên trời và đồng thanh hô, hát và múa theo, thể hiện cảnh tượng vừa thiêng liêng lại vừa thấm nhuần tình đoàn kết của bà con dân làng.

Lễ cúng mừng lúa mới diễn ra trong khoảng một giờ đồng hồ, mọi người đều ăn uống no say, nhảy múa theo tiếng chiêng vang vọng. Sau khi lễ hội chung của làng kết thúc, bà con lại tiếp tục lễ cúng mừng lúa mới theo từng nhà, theo một trật tự đã thỏa thuận trước. Việc tổ chức lễ lớn hay nhỏ tùy thuộc vào khả năng thu hoạch được nhiều hay ít của từng gia đình và cũng theo đó mà thời gian có thể kéo dài một hay nhiều ngày. Đây cũng là dịp để gia chủ mời bà con, họ hàng, bạn bè các buôn lân cận cùng đến vui chơi, ăn uống, múa hát, nhà nào có đông khách coi như là niềm vinh dự.

Đây là bản sắc văn hóa độc đáo và cũng là một trong những lễ hội lớn hàng năm của hai tộc người Bahnar, Jrai với mong ước mang lại cuộc sống ấm no cho cộng đồng ở các buôn làng, là sự giao hòa giữa con người với con người, giữa con người với thiên nhiên và cảnh vật.

4.3. Lễ đâm trâu

Từ đầu tháng chạp năm trước đến tháng 3 âm lịch năm sau ​dồng bào Jrai, Bahnar ở Gia Lai thường tổ chức lễ hội đâm trâu  tại nhà rông, mọi chi phí ở ngày hội do người dân trong làng đóng góp. Người chủ trì ngày hội là già làng, đứng gần cột buộc trâu, nam nữ thanh niên đánh chiêng, cồng, múa đứng sau lưng, đầu chít khăn đỏ, mặc áo (loại áo ngày lễ dành cho con trai), đóng khố. Nữ thanh niên mặc áo phia, váy koteh (loại áo, mặc ngày hội của con gái). Khi già làng khấn xong, tiếng chiêng, cồng bắt đầu nổi lên hòa với tiếng hú của dân làng. Cảnh buôn làng trở nên rộn ràng, sinh động.

4.4. Lễ cầu mưa Yang Pơtao Apui

Lễ cầu mưa Yang Pơtao Apui là một tín ngưỡng phồn thực với mong muốn mùa màng bội thu, mưa thuận gió hòa, ấm no, hạnh phúc đến cho tất cả buôn làng.. Đây là nét văn hóa độc đáo, chứa đựng nhiều giá trị tâm linh, tín ngưỡng của đồng bào bản địa, được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Người Jrai gọi mưa là “Hơ Jan” và rất coi trọng “Hơ Jan” vì giúp họ giải được nhiệt của cái nắng oi bức, làm cho hoa màu ở nương, rẫy trở nên tươi tốt và cho họ no cái bụng. Mặt khác, theo quan niệm của người Jrai, nếu làm phật lòng các vị thần thánh thì các vị thần thánh sẽ không ban tặng nước mưa xuống, bệnh tật xuất hiện, đói rét liên miên. 

Sau khi chuẩn bị lễ xong, phụ tá và thầy cúng sẽ thực hiện các nghi lễ. Trong đó có phần quan trọng là cầu xin các Ptao đã chết phù hộ cho những lời khấn cầu thành hiện thực, để trời đem mưa đến.Trong không khí tưng bừng của ngày hội, mọi người thay nhau uống rượu cần, chúc nhau một năm mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu.

Lễ cầu mưa là nghi lễ rất quan trọng trong năm, là nghi lễ thể hiện văn hóa tâm linh của người Jrai với các vị thần linh. Qua buổi lễ này, bà con làng Rbai sẽ bước vào một vụ mùa mới với sự vui vẻ và lạc quan trong lao động sản xuất xây dựng cuộc sống no ấm.  Du khách còn có thể tham quan đại Công trình thủy lợi Ayun Hạ tại xã Ayun Hạ và Hồ Sen tại xã Ia Yeng với vẻ đẹp của thiên nhiên hùng vĩ, hữu tình.

4.5. Lễ cúng bến nước

Lễ cúng diễn ra vào lúc 9 giờ 30 phút tại khoảng đất cách bến nước làng Biah chừng 200 m. Sau đó là lễ rước nước và lễ vật ra cúng tạ thần linh ở bến nước bên bờ sông Tul. Lễ vật cúng bến nước gồm 1 con heo, 2 con gà và 5 ghè rượu. Trên vuông đất trống làm đàn cúng tế, nước được lấy từ dưới bến lên đựng vào trong 1 cái nồi đồng lớn; phía sau là 5 ghè rượu buộc vào các cọc tre đóng sâu vào nền đất. Dân làng tập trung đốt lửa mổ heo, cắt lấy cái đầu, đuôi, một ít thịt và nội tạng bỏ vào một cái mẹt lớn đặt sát chiếc ghè đầu tiên. 2 con gà được giết thịt, nhổ lông để cạnh 2 chiếc ghè cuối cùng. Lễ cúng cũng không thể thiếu 1 chiếc trống lớn cùng dàn chiêng cổ để diễn tấu.

Theo quan niệm của người Jrai, nước có vai trò rất quan trọng trong đời sống. Không có nước thì không thể tồn tại. Khi lập làng, người Jrai thường chọn nơi gần sông suối để có nguồn nước nuôi dưỡng sự sống và phục vụ lao động sản xuất. Mỗi làng Jrai thường có 1 bến nước riêng. Đây cũng là nơi mọi người gặp nhau sau một ngày lao động vất vả, thông tin và chia sẻ bao nỗi buồn vui. Già làng kiêm chủ tế Rô Ngớt cho hay: Lễ cúng bến nước của người Jrai (còn gọi là Tring Prin Ia) thường được tổ chức vào dịp đầu năm mới hay thời điểm bắt đầu mùa mưa để tạ ơn Thần nước, cầu mong Thần nước phù hộ cho dân làng mạnh khỏe, mưa thuận gió hòa, làm ăn được mùa bội thu, vạn vật trong làng đều mạnh khỏe, không có bệnh tật xảy ra.

5. Những món ngon không thể bỏ qua khi đi du lịch Gia Lai

5.1. Phở khô Gia Lai

Phở khô là món ngon tuyệt hảo ở phố núi Pleiku và cũng đang dần phát triển lan xuống cả Sài Gòn. Không giống những loại phở nước thông thường khác mà chúng ta thường thấy đó là nước và phở chung một tô. Phở khô Gia Lai gồm có hai tô một tô phở và một tô nước lèo. Người ăn sẽ được thưởng thức phở riêng sau đó húp nước lèo, nếm cùng một bát tương đen và ăn kèm với các loại rau sống.Sợi phở khô được chế biến rất đặc biệt. Có nhiều người nghĩ đó là sợi hủ tiếu vì nó giống như sợi hủ tiếu nhưng nó lại là loại phở đặc biệt chỉ có thể tìm thấy ở Gia Lai. Phở khô gia lai dùng sợi phở tròn mảnh chứ không mềm và dẹt như phở thông thường. Sợi phở được làm hoàn toàn từ gạo nguyên chất được tuyển chọn. Công đoạn làm sợi phở khá công phu và kì công. Sau khi được vo rửa sạch, gạo sẽ được đem đi ngâm sau đó say nhuyễn và kéo sợi nên khi trần qua nước hay trộn lên vẫn dai thơm chứ không nhũn, dính như sợi hủ tiếu hay vón cục như những loại phở khác. Một tô phở khô siêu to vì ngoài những sợi phở thì tô còn có thêm hành phi, giá trần thịt gà hoặc tóp mỡ. khi ăn tùy vào khẩu vị của mỗi người mà sẽ sử dụng các loại nước chấm khác nhau như tương đen, tương nâu, mắm cay, mắm thường…

Để làm nên một tô phở khô ngon thì ngoài phở khô, nước lèo cũng vô cùng quan trọng. Nước lèo ngon sẽ được nấu khá cầu kì. Xương ống hay xương cục sẽ được mua về ninh nhừ cho nước thêm ngọt làm nên một thứ nước thanh thanh ngọt, béo ngậy đặc trưng.

Chỉ có phở khô gà là có thêm một bát thịt gà xé để bên ngoài còn phở khô bò hay phở khô thịt viên thì thịt bò và thịt viên đã được để sẵn trong tô nước lèo. Hiếm có loại phở nào mà các loại thịt lại được hòa quyện ăn cùng nhau một cách ngon khó cưỡng như vậy. Trong tô phở khô là thịt lợn bằm nhỏ, loại ba chỉ có chút mỡ màng mềm mại trong tô nước dùng lại có thể dùng thịt bò sần sật, thịt gà dẻo dai vậy mà khi ăn cùng với nhau lại trở nên hấp dẫn, ngon miệng.

Khi thưởng thức món phở khô, bạn phải trộn đều các gia vị có trong bát như hành phi, tóp mỡ, chanh và một số gia vị để sợi phở được ngấm đều vị thêm chút rau thơm thanh mát hay thứ rau rừng đặc sản Gia Lai. Và húp một chút nước lèo. Như thế bạn mới cảm nhận hết được vị ngon của món phở khô. Vừa có vị thơm mát thanh thanh ngọt, vừa cảm nhận vị ngon bùi của rau rừng, quyện vào với vị dai dai của sợi phở, béo béo của tóp mỡ, sần sật của sụn,… 

Một món ăn kèm không thể thiếu của món phở khô Gia Lai đó là tương đen. Dù nó chỉ là một món gia vị chấm ăn kèm nhưng thiếu đi hương vị này món phở khô như thiếu đi một nửa hương vị. Tương đen được làm từ những hạt đậu tương vùng cao nguyên, chắc mịn và to, bóng. Được nấu và ủ cực kì công. Tương càng ủ lâu thì độ thơm ngon của tương càng chắc, màu càng sánh mịn.

Phở khô Gia Lai được xem là một món đặc sản mang nét đặc trưng riêng của vùng núi Tây Nguyên nói chung hay của Gia Lai nói riêng. Nó là niềm tự hào về ẩm thực của nơi này. Cũng bởi vậy mà phở khô Gia Lai được mang đi lan truyền khắp nơi và trở thành món ăn nổi tiếng trứ danh và không thể bỏ qua khi đến đây của các thực khách.

5.2. Bún mắm cua Gia Lai

Chắc hẳn bạn sẽ thắc mắc tại sao món ăn này lại có cái tên lạ đúng hơn là khó nghe đến như vậy đúng không? Nhưng đây lại là món ăn mang hương vị đặc trưng của núi rừng Gia Lai đấy! Mùi vị của món bún mắm cua tạo nên nét độc đáo khó quên trong lòng thực khách khi đến phố Pleiku.

Nguyên liệu làm nên món bún cua thối

Khi bưng món ra bạn đã ngửi thấy mùi thum thủm của cua đồng – nguyên liệu chính để làm bún cua thối. Cua đồng sau khi rửa sạch giã lấy nước, thì người ta đem đi ủ một đêm để cho cua lên mùi. Chính vì mùi này nên nhiều người không quen mà “cao chạy, xa bay”.

Nhưng khi ăn đến 2, 3 lần thì cái mùi chẳng giống ai ấy của món ăn bỗng “thơm” đến nỗi thực khách ghiền khó quên bởi vị mằn mặn, cay cay, là lạ.

Nguyên liệu để tạo ra món bún cua thối rất đa dạng: cua đồng, bún, thịt ba chỉ, măng, da heo chiên giòn (hoặc dùng bánh phồng tôm) ngoài những nguyên liệu trên thì bún mắm cua không thể thiếu các gia vị như ớt, mắm nêm, chả hoặc nem và các loại rau ăn kèm như: giá, bắp chuối, xà lách, ngổ, kinh giới và các loại rau thơm…

Các bước chuẩn bị trước khi nấu

Khi đã làm xong cua, phi hành tỏi rồi cho thịt ba chỉ vào xào cho tới thịt săn lại, cho hạt nêm và các gia vị khác vô. Sau đó đổ nước cua đã được làm chua vào, đợi nước bắt đầu sôi lên thì bỏ măng đã xắt mỏng vào nồi. Thời gian đun càng lâu thì mắm càng thấm sẽ càng ngon.

Thưởng thức món bún cua thối

Lúc đã hoàn tất các công đoạn chế biến, bún được xếp vào tô lượng vừa phải sau đó chan nước mắm cua vào kèm theo măng và ba chỉ, bỏ thêm một ít da heo chiên dòn lên trên (bánh phồng tôm), ớt và mắm nêm là gia vị không thể thiếu tùy theo khẩu vị của mỗi người mà người ăn cho nhiều hay ít. Khi thưởng thức bạn nên cho thêm chả lụa và nem, ăn kèm với rau sống để hít hà ớt cay thì mới có thể thưởng thức hết được hương vị của món bún cua đặc biệt này.

5.3. Măng chua rừng

Trong những miếng ngon của rừng, măng chua cũng là một món ăn khoái khẩu của đồng bào dân tộc. Măng tươi giã dập với ớt rồi đem ủ trong chộ sành, khoảng hai tuần sau, măng chua đến độ vừa dùng. Miếng măng giòn tan, cả nước lẫn cái đều có vị chua, cay, đắng, ngọt. Măng chua nấu với cá trê, măng chua nấu gà khiến bạn ăn quên no…

Khoảng tháng 5 Âm lịch, mùa mưa bắt đầu cũng là lúc rừng le cho những búp măng non ngon ngọt. Măng sau khi hái về thái mỏng, phơi nắng hoặc sấy lò, làm thành món đặc sản không phải ở đâu cũng có được. Trong tất cả các loại măng thì măng le được ưa chuộng nhất bởi đặc ruột, lại ngọt, bùi, không có vị đắng, lúc tươi thì vị mát lành, khi phơi khô lại có độ giòn dai. Và cũng chỉ có măng khô làm tại Gia Lai mới được nhiều thực khách ưa chuộng.

5.4. Muối kiến vàng

Loại muối độc nhất vô nhị – món ngon Gia Lai, làm từ loại kiến vàng rừng vùng Ayun Pa, Krông Pa (Gia Lai) có thể khiến nhiều người lắc đầu nguầy nguậy khi nhìn. Nhưng nếu đã nếm qua hương vị hoang sơ này một lần thôi, sẽ hiểu vì sao, lên Gia Lai, nhất định mua muối kiến vàng về làm quà hoặc ăn dần.

Để làm món này, người dân phải đi tìm bắt kiến vàng, loài sống sâu trong rừng. Sau đó, đem rang sơ, rồi đem giã với ớt cay thật cay, cộng thêm vài loại lá rừng, muối hột, thế mà thành một thứ chấm thịt nướng tuyệt vời. Vị mặn riêng của kiến cùng với axit trong bụng chúng chua chua như muối và chanh kết hợp cái cay ớt, hăng hăng của thân kiến và nhiều lá lạ, rất cuốn hút.

5.5. Bò một nắng Gia Lai

Một món ăn mà nhắc đến Gia Lai, mọi người thường nhớ đến là bò một nắng chấm cùng với muối kiến vàng, loại gia vị độc đáo làm cho món ăn thêm phần hấp dẫn. Để làm món bò một nắng này không quá cầu kỳ nhưng phải chọn được loại thịt bò ngon. Đó là loại được chăn thả tự nhiên trên các cánh đồng, thịt săn chắc. Thịt được thái thành từng miếng to cỡ bằng bàn tay rồi tẩm ướp gia vị. Đây là khâu quan trọng quyết định đến độ ngon của thịt bò vì nếu đậm hay nhạt quá khi nướng sẽ không ngon và không bảo quản được lâu. Gia vị để ướp thịt bò gồm một chút đường, muối, bột nêm và không thể thiếu được ớt giã nhuyễn. Miếng thịt sau khi tẩm ướp khoảng một tiếng sẽ ngấm gia vị đem phơi nắng trong vòng một ngày để các thớ thịt se lại, tạo thành màu nâu đỏ hấp dẫn. Khi ăn, bạn chỉ cần lấy từng miếng thịt đã được bảo quản trong ngăn mát tủ lạnh cho lên bếp than hồng nướng đến khi rám vàng hai mặt. Khâu nướng thịt bò phải rất khéo léo để thịt không quá cháy, vẫn giữ được độ ngọt, dai và không bị khô.

Món ăn này sẽ tròn vị nếu bạn chấm cùng với muối được chế biến từ loại kiến vàng sống trên cây rừng hay ở các vườn. Sau khi lấy được tổ kiến, người ta đem trụng qua nước ấm cho sạch rồi rang sơ trong chảo, sau đó thêm một chút gia vị như muối, ớt vào giã nhuyễn cùng lá then len, một loại lá rừng.

5.6. Chả cá thác lác Ayun

5.7. Lụi nướng

Lụi nướng Gia Lai là món ăn chơi đơn giản của người dân Gia Lai, đặc biệt là người dân Phố núi Pleiku. Từ lâu nay, món lụi nướng đã ghi điểm trong lòng mỗi người khách đến ăn.

Món ăn được nướng trên xiên que. Từ “lụi” là từ địa phương, thay cho từ “xiên nướng”. Là một món ăn truyền thống dân gian của những người dân vùng đất đỏ. 

Được nướng trên bếp than hồng ấm áp của những ngày đầu đông lạnh nhẹ, vỏ bánh tráng của lụi càng trở nên giòn tan. Thịt xay, nấm mèo được cuốn trong vỏ bánh cũng tự nhiên dậy mùi bởi lửa nóng khiến bụng người ta không khỏi cồn cào.

5.8. Gà nướng mọi

Gà được người dân nuôi ở các mé rừng, với kiểu chăn thả tự do. Gà tại đây thịt săn chắc, da mỏng. Gà làm món nướng thường hơn 1kg, gà làm xong để ráo nước, được đâm thủng nhiều chỗ trên da trước khi ướp gia vị nên trông không đẹp mắt.

Gia vị ướp gà là bí quyết để món gà nướng của Gia Lai trở nên quyến rũ. Công thức không được tiết lộ, thế nhưng chỉ cần ngửi mùi khói nướng, người sành ăn đã có thể cảm nhận được hương mật ong, hương tỏi, sả, ngũ vị hương hòa quyện.

Điều khiến thực khách phải lưu tâm chính là cách nướng. Gà không nướng trên vỉ mà được kẹp vào thân tre, một cây tre là mỗi con gà. Cây tre sau đó được cắm xuống đống than hồng. Mỗi lượt nướng có hàng chục con gà.

6. Ở đâu khi đi du lịch Gia Lai

6.1. Homestay Hoàng Quốc Việt

Đây là địa chỉ homestay Gia Lai được nhiều du khách biết đến trong thời gian gần một năm nay. Tuy nhiên, Homestay Hoàng Quốc Việt lại là một địa chỉ được nhiều du khách gần xa, nhất là dân “phượt” tìm đến. Homestay này ngay ở vị trí trung tâm thành Pleiku và cách sân vận động của thành phố Pleiku khoảng 1.8km.

Không gian bên trong của Homestay này được thiết kế vô cùng rộng rãi và thoải mái, sạch sẽ và thoáng mát. Từ đó, đem lại cho du khách cảm giác gần gũi, thân thuộc như ở chính ngôi nhà của mình. Các vật dụng có ở trong phòng được bố trí khoa học, ngăn nắp, đảm bảo sự tiện nghi nhất cho du khách. Bố trí hệ thống wifi miễn phí xung quanh. Bên cạnh đó, Homestay Hoàng Quốc Việt còn cung cấp cho du khách chỗ đậu xe và dịch vụ nhận, gửi đồ free.

Địa chỉ: Hoàng Quốc Việt, TP.Pleiku, Gia Lai.

Giá phòng: Từ 100.000 – 300.000 đồng.

6.2. Hani House

Địa chỉ: 49/2 Phù Đổng, TP Pleiku, tỉnh Gia Lai.

Giá thành cực kì mềm so với các homestay Gia Lai khác: 200.000/ đêm

Với tọa lạc lý tưởng, gần hàng loạt các địa điểm tham quan như Biển Hồ, Chùa Minh Thành, quảng trưởng Đại Đoàn Kết, … Hani House là điểm dừng chân quen thuộc của các du khách. Đây cũng là tuýp homestay với không gian yên tĩnh, sân vườn rộng rãi thoáng mát, thích hợp cho những cuộc tụ họp ấm cúng. Phòng ốc sạch sẽ, tiện nghi, là là một trong những homestay Gia Lai giá bình dân, vừa túi tiền cho những bạn trẻ thích đi du lịch nhưng ngại chi phí đắt đỏ. Hani house nhận được phản hồi rất tích cực từ khách du lịch không chỉ bởi cách bày trí không gian đẹp, tinh tế mà còn bởi sự chu đáo và nhiệt tình của chủ nhà. Không gian khá rộng rãi, được trang trí bởi dàn hoa nở rộ mà chủ nhà tự tay vun vén, có thể là góc view xinh cho những những cô nàng thích sống ảo.

6.3. Khách sạn Hoàng Anh Gia Lai

Địa chỉ: 1 Phù Đổng, Pleiku, Gia Lai, Việt Nam

Nằm ở ngay trung tâm thành phố Pleiku, đây là khách sạn duy nhất đạt tiêu chuẩn 4 sao trong số những khách sạn của tỉnh Gia Lai, từ đây bạn có thể đến khu du lịch Đồng Xanh chưa đến 10 phút đi xe và cách sân bay chừng 8km với 10 phút đi taxi. Với 117 phòng ngủ gồm 3 loại phòng là Deluxe, Suite, Superior, tổng thể lối kiến trúc theo phong cách châu Âu rất độc đáo. Tất cả các phòng đều có thiết bị hiện đại, trang bị đầy đủ tiện nghi, có những phòng có view tuyệt đẹp nhìn ra núi hay thung lũng. Bạn cũng được miễn phí trà, cà phê, nước suối, wifi trong phòng, TV được kết nối 31 kênh trong và ngoài nước. Ngoài ra có 2 nhà hàng ở đây phục vụ những món châu Á, châu Âu cho bạn tha hồ lựa chọn, thưởng thức một tách cà phê đậm chất Tây Nguyên tại Coffee Bar ở tầng 12 cùng rất nhiều những dịch vụ đi kèm khác đang chờ bạn đến khám phá và trải nghiệm đó.

6.4. Khách sạn Tre Xanh

Địa chỉ: 18 Lê Lai, Pleiku, Gia Lai, Việt Nam

Nếu bạn tìm một khách sạn Gia Lai giá rẻ thì những tiêu chuẩn và dịch vụ đi kèm chắc chắn sẽ không thể nào bằng được với khách sạn 4 sao hay 5 sao. Nên việc tìm cho mình khách sạn tiêu chuẩn 3 sao để có thể tận hưởng dịch vụ tốt với giá hợp lý thì Tre Xanh Hotel là lựa chọn tuyệt vời của bạn rồi. Nằm ngay gần trung tâm, thuận tiện đi lại, gồm 120 phòng ngủ có tiện nghi hiện đại, bên cạnh đó hệ thống nhà hàng tổ chức sự kiện, tiệc cưới, phòng hội nghị, hội thảo cũng phục vụ tại đây. Bạn sẽ được sử dụng dịch vụ tại trung tâm spa, phòng xông hơi khô hay bồn tắm nước nóng, ăn uống tại nhà hàng ngay bên dưới, wifi miễn phí cùng chỗ đỗ xe riêng cũng hoàn toàn miễn phí nha.

7. Mua gì về làm quà khi đi du lịch Gia Lai

7.1. Cà phê chồn Gia Lai

Cafe Việt Nam nổi tiếng khắp bốn biển năm châu bởi độ ngon có tiếng. Đến một trong những thủ phủ của cafe tại sao lại bỏ qua cafe chồn – đặc sản Gai Lai làm quà số 1 ở đây. Những trái cafe được chọn làm thức ăn cho chồn cũng vô cùng tỉ mẩn. Phải là những trái chín đỏ, không sâu và không phun thuốc. Cafe chồn thực chất là cafe từ phân chồn thải ra. Người ta rửa sạch, phơi sấy và bảo quản trong điều kiện thích hợp với độ ẩm từ 10 – 12%.

Cà phê chồn là thức đồ uống mang giá trị dinh dưỡng cao. Ngoài hương thơm tự nhiên vốn có của cà phê, các enzyme trong dạ dày của chồn giúp lên men và làm cho nhân cà phê biến đổi hương vị, đã thơm lại càng thêm đậm đà.

7.2. Hồ tiêu Chư Sê

7.3. Mật ong Gia Lai

Gia Lai là mảnh đất của núi rừng, hoa lá bát ngát mênh mông. Đây vì thế trở thành nơi sinh sôi phát triển của rất loài động vật, một trong số đó là ong mật. Mật ong rừng từ đây cũng trở thành đặc sản Gia Lai làm quà được thiên nhiên ban tặng.

Mật ong có nhiều lợi ích cho sức khỏe. Loại mật ong rừng Gia Lai nguyên chất lại càng tốt hơn vì loài ong ở đây tiết ra một thứ “sản vật” cực kỳ chất lượng. Người ta không nuôi mà là lấy mật từ những tổ ong tự nhiên, theo dõi nhiều ngày để nắm được thời gian sinh hoạt của nó rồi chọn thời điểm thích hợp và lấy mật. Mật ong rừng Gia Lai có màu vàng sậm, càng để lâu lại càng sóng sánh. Mật có vị ngọt tinh khiết, đặc quánh và đặc biệt là thoang thoảng mùi hương đặc trưng của hoa rừng tràm. 

7.4. Rượu cần

Đến Gia Lai đừng quên mua vài vò rượu cần. Rượu cần là đặc sản Gia Lai làm quà cực thích hợp cho các ngày lễ, tết. Rượu cần say giấc say tình.

Khác với các tỉnh miền núi phía Bắc thưởng ủ rượu từ ngô hay lúa, ở Gia Lai người ta chuộng bo bo và kê hơn. Men rượu được dân bản địa chế biến công phu từ các loại lá rừng, thuốc bắc ,… chính vì vậy rượu ủ xong có một hương vị đặc trưng rất riêng không lẫn vào đâu được. Dịp lễ Tết thì rượu ủ trong ché tuk, ché tang cho trang trọng, còn ngày thường người ta ủ rượu trong các ché ba nhỏ nhỏ xinh xinh cho dễ uống.

7.5. Nấm linh chi

Nấm linh chi là một loại thảo dược không chỉ tốt với người bệnh mà người bình thường ăn nấm linh chi cũng vô cùng bổ dưỡng. Gia Lai may mắn được tự nhiên ban tặng cho món quà quý này.

Nấm Linh Chi Gia Lai chủ yếu mọc trên rừng nguyên sinh ở huyện Kbang. Nấm không qua nuôi trồng mà mọc hoàn toàn tự nhiên nên hình dáng nấm không đồng đều, khi hái còn nguyên chân nấm, có màu sắc tự nhiên và không bóng như nấm linh chi bình thường. Chính vì mọc tự nhiên nên nấm linh chi Gia Lai không chứa các chất độc hại, chất lượng đảm bảo 100%.

Nấm linh chi được xem là vị thuốc quý chữa được nhiều thứ bệnh và là đặc sản Gia Lai làm quà siêu bổ dưỡng. Ngoài ra, nấm còn giúp nâng đỡ và cải thiện hệ miễn dịch giúp cơ thể luôn khỏe mạnh và thậm chí là tăng tuổi thọ. Người ta có nhiều cách để sử dụng nấm linh chi, trong đó phổ biến nhất ngâm với rượu hoặc hãm với nước nóng để uống trực tiếp. Thuốc đắng thì mới dã tật, nấm linh chi rừng đắng nhưng rất thanh chứ không hề gắt, uống lâu dần sẽ quen.

Nấm linh chi là một món quà có giá trị. Tuy nhiên, không phải lúc nào bạn cũng có dịp lên Gia Lai nên nếu có điều kiện hãy mua về nhé.

7.6. Đồ lưu niệm thủ công

Các cửa hàng đồ lưu niệm của Gia Lai chủ yếu tập trung ở Pleiku. Tuy số lượng cửa hàng không nhiều nhưng cửa hàng nào cũng rộng rãi và đa dạng các chủng loại sản phẩm. Từ những chiếc gùi, chuông gió, hồ lô, đến những mô hình đáng yêu được làm thủ công như nhà sàn, đàn tơ rưng rồi cả sản phẩm thổ cẩm được tự tay làm bởi người dân bản địa. Bạn như cảm nhận được một Gia Lai thu nhỏ ở những gian hàng xinh xắn này.

Các món quà lưu niệm thủ công ở Gia Lai giao động chủ yếu từ vài chục ngàn cho đến vài trăm ngàn. Từ bàn tay tài hoa của những người nghệ nhân, từng sản phẩm mang theo cái lòng cái tâm của người dân nơi đây cứ thế mà thành, mà truyền đến tay du khách. Với họ, bạn không chỉ đang nâng niu trên tay một đồ vật mà đó còn là cả niềm đam mê, sự mến khách của người Gia Lai với người phương xa xứ lạ.

7.7. Tôm khô Biển Hồ

Tôm khô Biển Hồ quả là đặc sản Gia Lai làm quà thích hợp hơn cả dành cho các bà các mẹ. Bởi lẽ từ tôm khô mà các bà, các mẹ có thể chế biến ra bao nhiêu món ngon cho cả gia đình.

Tôm Biển Hồ chẳng to như những con tôm ta thường thấy, nó chỉ nhỏ tầm ngón tay út nhưng con nào con nấy nom đẫy đà, mơn mởn, đến là thích mắt. Người ta phải đi từ sớm thả mồi mới bắt được những con tôm ngon. Đem về làm sạch rồi chế biến thành nhiều món ăn đa dạng. Để giữ lâu người ta phơi tôm vài 3 nắng cho khô lại rồi bỏ vào bịch hay hũ ăn dần.

7.8. Măng khô

Thứ đặc sản Gia Lai làm quà dễ mua nhất phải kể đến măng khô. Măng khô Gia Lai là đặc sản nức tiếng gần xa hầu như ai cũng biết. Ngon bổ rẻ chất lượng, đây là món quà không thể tuyệt vời hơn cho khách du lịch.

Măng Gia Lai được thu hoặc từ cây tre le, loại cây không gai thân dẻo đặc trưng của vùng Mang Yang – Gia Lai. Hàng năm, từ tháng 6 đến tháng 11, người dân bản địa lại rủ nhau lên rừng đào măng. Những mụt măng mới nhú được đào về rồi làm sạch, bóc vỏ cắt đầu và luộc sơ qua. Lúc măng chuyển sang màu vàng nhạt thì lấy ra để nguội rồi mang đi phơi nắng. Phơi cỡ hai ba nắng rồi mới đem sấy khô. Vậy là thành phẩm sẽ hoàn thành.

7.9. Muối kiến vàng

Muối được làm từ loại kiến này có một hương vị vô cùng đặc biệt. Kiến và trứng kiến được người dân địa phương bắt bằng vợt dài, rửa sạch rồi phơi khô sau đó rang lên. Sau khi kiến chín, người ta cho ở, lá é, xả và nhiều loại ra vị vào rồi giã chung cho đến khi nhuyền rồi đảo qua cho săn lại. Vậy là đã hoàn thành.

Muối kiến vàng bây giờ được sản xuất bỏ vô bịch hay hũ để du khách thập phương muốn mua làm quà sẽ tiện hơn. Ghé Gia Lai đừng quên mua loại đặc sản đặc biệt này về làm quà cho người thân bạn nhé!

8. Thời gian lý tưởng để tham quan du lịch Gia Lai

Gia Lai thuộc vùng khí hậu cao nguyên nhiệt đới gió mùa nên có độ ẩm cao, lượng mưa lớn, thời tiết không có bão và không có sương muối. Khí hậu chia làm hai mùa rõ rệt là mùa mưa và mùa khô. Trong đó mùa mưa thường bắt đầu từ tháng 5 đến tháng 10 hàng năm. Mùa khô từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau. Mùa mưa thường có mưa lớn vào buổi sáng hoặc cả ngày nên sẽ gây khó khăn cho việc di chuyển, đi lại.

Vì vậy, thời điểm cuối năm vào khoảng tháng 11 – 12 là khoảng thời gian thuận lợi cũng như phù hợp nhất bởi đây là lúc lúa chín vàng trên các nương đồi, hoa dã quỳ nở vàng rực các nẻo đường cũng làm cho núi rừng Tây Nguyên rực rỡ hơn.. Đây cũng là khoảng thời gian mà người dân tộc tổ chức các lễ hội truyền thống của họ như: Lễ mừng lúa mới, lễ ăn cơm mới, liên hoan cồng chiêng, lễ hội cúng làng cuối năm hay lễ hội đâm trâu, lễ bỏ mả… Ngoài ra, cuối tháng 2 – tháng 3 là mùa hoa cà phê nở trắng trời Tây Nguyên, rất phù hợp với những bạn trẻ ưa check-in hay khám phá thiên nhiên nữa đấy.

9. Lưu ý khi đi du lịch Gia Lai

Đến thăm cao nguyên, có một số lưu ý nhất định mà bạn cần lưu tâm chuẩn bị để có một chuyến đi suôn sẻ và an toàn: